Tác dụng của củ gừng

Củ gừng (hay còn gọi là sinh khương trong Đông y) là một loại gia vị quen thuộc trong ẩm thực Việt Nam, đồng thời là vị thuốc quý được sử dụng hàng nghìn năm. Thành phần chính tạo nên tác dụng của gừng là gingerol (chất cay chính trong gừng tươi), shogaol (tăng khi gừng khô), zingerone, tinh dầu và các hợp chất chống oxy hóa, chống viêm mạnh mẽ. Dưới đây là phân tích chi tiết các tác dụng của củ gừng, dựa trên y học cổ truyền và bằng chứng khoa học hiện đại (cập nhật đến 2025-2026 từ các nghiên cứu, meta-analysis).

Xem thêm: Nguyên nhân hói đầu

Tác dụng của củ gừng

1. Tác dụng chính theo y học cổ truyền (Đông y)

Theo Đông y, gừng có vị cay, tính ấm (hoặc nóng), quy vào kinh Phế – Tỳ – Vị, công dụng chính:

• Tán hàn giải biểu (xua tan phong hàn, giải cảm lạnh): Làm ấm cơ thể, phát tán mồ hôi, chữa cảm mạo phong hàn, ngạt mũi, ho có đờm.
• Ôn trung chỉ nôn (làm ấm dạ dày, cầm nôn): Chữa nôn mửa, buồn nôn, đầy hơi, chướng bụng do lạnh.
• Hóa đờm, hành thủy (tiêu đờm, lợi tiểu): Giảm ho, đờm nhiều, phù thũng.
• Giải độc: Hỗ trợ giải độc thực phẩm, ngộ độc nhẹ.

Các dạng bào chế phổ biến: sinh khương (tươi), can khương (khô), bào khương (lùi), thán khương (nướng than).

2. Tác dụng theo y học hiện đại (có bằng chứng khoa học)

Các nghiên cứu (meta-analysis từ 2020-2025) xác nhận gừng có đặc tính chống viêm, chống oxy hóa, chống nôn, hỗ trợ tiêu hóa và miễn dịch. Dưới đây là các tác dụng nổi bật:

• Giảm buồn nôn và nôn (tác dụng mạnh nhất, được chứng minh rõ ràng):
  • Hiệu quả cao với ốm nghén thai kỳ, say tàu xe, buồn nôn sau hóa trị hoặc phẫu thuật.
  • Cơ chế: Gingerol và shogaol ức chế tín hiệu nôn ở não và dạ dày, thúc đẩy làm rỗng dạ dày nhanh hơn.
  • Liều khuyến nghị: 1-2g gừng/ngày (tương đương 1-2 lát gừng tươi hoặc trà gừng).
• Hỗ trợ tiêu hóa:
  • Giảm đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu, táo bón, triệu chứng IBS (hội chứng ruột kích thích) và viêm ruột.
  • Tăng enzyme tiêu hóa, thúc đẩy nhu động ruột, giảm lên men gây khí.
• Chống viêm và giảm đau:
  • Giảm viêm khớp (viêm xương khớp, viêm khớp dạng thấp), đau cơ sau tập luyện, đau bụng kinh.
  • Nghiên cứu 2024-2025 cho thấy giảm marker viêm (CRP, TNF-α) và cải thiện vận động.
• Tăng cường miễn dịch và chống cảm lạnh:
  • Làm ấm cơ thể, tăng tuần hoàn máu, hỗ trợ chống virus hô hấp (cảm cúm, ho).
  • Chứa chất kháng khuẩn, chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào.
• Hỗ trợ kiểm soát đường huyết và lipid máu:
  • Giảm đường huyết lúc đói, HbA1c ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.
  • Cải thiện cholesterol, triglyceride, giảm nguy cơ bệnh tim mạch (nghiên cứu 2025 cho thấy lợi ích bảo vệ tim mạch).
• Các tác dụng tiềm năng khác (đang nghiên cứu thêm):
  • Chống oxy hóa mạnh, bảo vệ não (giảm viêm não, hỗ trợ Alzheimer).
  • Hỗ trợ giảm cân (tăng chuyển hóa, giảm mỡ bụng).
  • Có thể ức chế tế bào ung thư (như ung thư đại tràng), nhưng cần thêm bằng chứng lâm sàng.

3. Bảng tóm tắt các tác dụng chính và mức độ bằng chứng

• Liều lượng an toàn: 1-4g gừng tươi/ngày (khoảng 1-2 củ nhỏ). Không vượt quá 4g/ngày để tránh nóng trong, nóng bụng.
• Không nên dùng nhiều nếu:
  • Người thể nhiệt (nóng trong, táo bón, miệng khô, mụn nhọt).
  • Xuất huyết, rối loạn đông máu (gừng làm loãng máu nhẹ).
  • Trước phẫu thuật (dừng 1-2 tuần).
  • Dạ dày yếu, loét dạ dày (dùng liều nhỏ, tránh lúc đói).
• Tương tác: Có thể tăng tác dụng thuốc loãng máu (aspirin, warfarin), thuốc tiểu đường.
• Cách dùng tốt nhất: Trà gừng tươi + mật ong (giải cảm), ngâm chân gừng (giữ ấm), nấu ăn hàng ngày.

Tóm lại, củ gừng là “vị thuốc tự nhiên” đa năng, đặc biệt hữu ích trong mùa lạnh ở Hà Nội như hiện tại (tháng 2/2026). Nếu dùng đúng cách, nó hỗ trợ sức khỏe rất tốt mà ít tác dụng phụ.