Bệnh lạnh tay chân
Tình trạng lạnh chân tay (hay còn gọi là tay chân lạnh, bàn tay bàn chân lạnh) là hiện tượng phổ biến, đặc biệt ở phụ nữ và người sống ở vùng khí hậu lạnh như miền Bắc Việt Nam. Đây không phải lúc nào cũng là bệnh lý riêng biệt, mà thường là triệu chứng của nhiều nguyên nhân khác nhau, từ sinh lý bình thường đến các bệnh nguy hiểm tiềm ẩn. Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên các nguồn y khoa đáng tin cậy (Vinmec, Long Châu, Bệnh viện Tâm Anh, v.v.).
Xem thêm: Tập kháng lực là gì?
Bệnh lạnh tay chân
1. Triệu chứng thường gặp
- Bàn tay, bàn chân luôn lạnh buốt, ngay cả khi thời tiết ấm hoặc mùa hè.
- Kèm theo tê bì, châm chích, ngứa ran, hoặc đau nhức nhẹ.
- Da ngón tay/ngón chân thay đổi màu sắc: trắng bệch → xanh tím → đỏ (đặc trưng của hội chứng Raynaud).
- Có thể kèm mệt mỏi, rụng tóc, khô da, hoặc các dấu hiệu khác tùy nguyên nhân.
Nếu chỉ lạnh nhẹ khi trời lạnh và hết khi giữ ấm → bình thường. Nếu lạnh liên tục, dai dẳng, kèm thay đổi màu da hoặc đau → cần khám bác sĩ.
2. Nguyên nhân chính
Tình trạng này chủ yếu do lưu thông máu đến chi giảm (máu không đủ oxy và nhiệt đến tay chân). Các nguyên nhân phổ biến:
| Nhóm nguyên nhân | Chi tiết cụ thể | Mức độ nghiêm trọng | Nhóm dễ mắc |
|---|---|---|---|
| Sinh lý bình thường | Thời tiết lạnh, ít vận động, cơ thể ưu tiên giữ ấm cho tim/não → máu co về trung tâm. | Thấp | Ai cũng có thể |
| Thiếu máu (thiếu sắt, B12) | Hồng cầu ít → vận chuyển oxy kém → tay chân lạnh, mệt mỏi, da xanh xao. | Trung bình | Phụ nữ, người ăn chay, kinh nguyệt nhiều |
| Hội chứng Raynaud | Mạch máu nhỏ co thắt đột ngột khi lạnh hoặc stress → ngón tay/chân trắng → tím → đỏ, tê buốt. Có loại nguyên phát (không bệnh nền) và thứ phát (kèm xơ cứng bì, lupus). | Trung bình → cao | Phụ nữ trẻ 15-45 tuổi, người làm việc lạnh |
| Suy giáp | Tuyến giáp hoạt động kém → trao đổi chất chậm → lạnh toàn thân, mệt mỏi, tăng cân, rụng tóc. | Trung bình → cao | Phụ nữ trên 50 tuổi |
| Bệnh đái tháo đường | Đường huyết cao lâu ngày → tổn thương mạch máu và thần kinh ngoại biên → lạnh, tê, nóng lạnh thất thường. | Cao | Người thừa cân, gia đình có tiền sử |
| Bệnh động mạch ngoại biên (xơ vữa, tắc mạch) | Mạch máu hẹp → máu đến chi kém → lạnh, đau khi đi (đau cách hồi), loét chân. | Cao | Người hút thuốc, cao huyết áp, mỡ máu cao |
| Khác | Căng thẳng/stress (tăng adrenaline → co mạch), huyết áp thấp, thiếu chất béo cơ thể, rối loạn giấc ngủ, thận yếu. | Thấp → trung bình | Người làm việc văn phòng, ít vận động |
3. Khi nào cần đi khám ngay?
- Lạnh chân tay kèm thay đổi màu da (trắng – tím – đỏ) → nghi Raynaud.
- Kèm đau nhức, tê liệt, loét da, hoại tử ngón → nguy cơ tắc mạch hoặc bệnh tự miễn.
- Có triệu chứng toàn thân: mệt mỏi kéo dài, rụng tóc, tăng/giảm cân bất thường, tiểu nhiều, khát nước → suy giáp, tiểu đường, thiếu máu.
- Lạnh một bên cơ thể hoặc kèm đau ngực, khó thở → vấn đề tim mạch.
- Không cải thiện dù giữ ấm, tập thể dục.
Cách khắc phục và phòng ngừa
- Giữ ấm: Mang tất dày, găng tay, ngâm chân nước ấm + muối/gừng 15-20 phút/ngày.
- Tập luyện: Đi bộ, yoga, bơi lội 30 phút/ngày → tăng tuần hoàn.
- Chế độ ăn: Bổ sung sắt (thịt đỏ, rau bina), vitamin B12 (trứng, sữa), omega-3 (cá hồi), ăn ấm nóng (gừng, tỏi, hành).
- Lối sống: Tránh stress, bỏ thuốc lá, hạn chế cà phê/rượu lạnh, ngủ đủ giấc.
- Thuốc (theo chỉ định bác sĩ): Thuốc giãn mạch (nifedipine cho Raynaud), bổ sung sắt/B12, hormone giáp (nếu suy giáp), kiểm soát đường huyết (nếu tiểu đường).
Kết luận: Lạnh chân tay thường vô hại nếu chỉ xảy ra mùa lạnh và cải thiện khi giữ ấm. Tuy nhiên, nếu dai dẳng quanh năm hoặc kèm dấu hiệu bất thường, đây có thể là “chuông báo” của thiếu máu, Raynaud, suy giáp, tiểu đường hoặc vấn đề mạch máu. Bạn nên khám nội tiết, tim mạch hoặc huyết học để xét nghiệm máu (công thức máu, sắt, TSH, đường huyết) và siêu âm Doppler mạch chi nếu cần. Sớm phát hiện sẽ dễ điều trị hơn. Nếu bạn có triệu chứng cụ thể (ví dụ: kèm tê, đổi màu da), hãy mô tả thêm để phân tích chi tiết hơn!